Keikei kūlana hale wili, ‘a‘ohe mea hana o loko

Author: 
Kristen Masuoka

 

Keikei kūlana hale-wili, ‘a‘ohe mea hana o loko.
A fine-looking mill, but no machinery inside.
Good-looking but unintelligent. Taken from a hula song.

--Mary Kawena Pūku‘i, ‘Ōlelo No‘eau, #1702.

 

I kēlā kau i hala iho nei, ua mālama ‘ia kekahi papa ‘ōlelo Hawai‘i ma ke kulanui i Mānoa. ‘O ka makahiki mua ia, kau ‘elua. No kahi ha‘awina kākau, koi ‘ia ka ‘imi ‘ana i ‘ōlelo no‘eau i ho‘opa‘a ‘ia ma ka puke ‘Ōlelo No‘eau, he ‘ōlelo ia i hoihoi i ka haumāna nāna e noi‘i aku. A laila, haku ‘ia he mo‘olelo hou i mea e wehewehe ai i ka ‘ōlelo i koho ‘ia, me ka ‘ī ‘ana nō ho‘i i ua ‘ōlelo ho‘okahi ala. Eia mai ‘elima mo‘olelo po‘okela i loa‘a mai. Pili ‘ekolu mo‘olelo i ke ‘ano o ko kākou nohona i kēia au; hō‘ike mai nā mo‘olelo i koe i ka mo‘olelo ka‘ao ‘ana o kekahi wā. Ma ka ‘ōlelo no‘eau a me ka ‘ōlelo makuahine nō na‘e e pili mau ai nā au ‘oko‘a.


Ua hele aku ‘o Kalani a me Kawika i ke kaona i ka pō Pō‘aono no ka mea ua makemake lāua e ‘imi i nā ipo hou. Ua komo lāua i nā lole hou a ua hō‘ala ‘ia i ka wai kolona pipi‘i no nā wāhine a pau i laila. I ko lāua manawa i hiki i ke kaona, ua ‘ike lāua i ‘elua wahine e noho ana i ka hale inu lama.

Kalani: E Kawika, e nānā ‘oe iā lāua.

Kawika: Hū! ‘Oi aku ka nani o ka wahine ma ka ‘ao‘ao ‘ākau ma mua o ka wahine ma ka ‘ao‘ao hema. E kama‘ilio ana au i ka wahine nani. U‘i loa ‘o ia!

Kalani: Tsā! ‘A‘ole au makemake i ka wahine pupuka.

Kawika: Aloha ‘ino.

Ua hele aku ‘o Kawika e kama‘ilio i ka wahine nani a ua kama‘ilio ‘o Kalani i ka wahine ‘ē a‘e.

Kawika: Aloha mai kāua. ‘O wai kou inoa?

Malia: Aloha. ‘O Malia ko‘u inoa.

Kawika: ‘O Kawika ko‘u inoa. Nani loa ‘oe.

Malia: Mahalo. (‘aka iki) ‘O ‘oe pū.

Kawika: Mahalo nui loa. Pehea ‘oe i kēia pō?

Malia: Maika‘i au. Akā, momona au i kēia lole?

Kawika: ‘A‘ole nō… He aha kāu hana?

Malia: He mea ‘ohi kālā au ma Zippy’s.

Kawika: ‘Oia‘i‘o nō? Makemake ‘oe i ka hana i Zippy’s?

Malia: ‘Ano pa‘akikī ka hana i Zippy’s. Pohihihi loa ka helu ‘ana i ke kālā.

Kawika: (‘aka‘aka)

Malia: He aha kou pilikia?

Kawika: E kala mai ia‘u.

Malia: ‘A ‘o ‘oe? He aha kāu hana?

Kawika: He wilikī au.

Malia: Auē. Makemake ‘oe i ka hana i ka hale ma‘i?

Kawika: He aha? ‘A‘ole au hana i ka hale ma‘i. He wilikī au!

Malia: Huikau loa au. He po‘o ‘eha ko‘u.

Kawika: He mea ‘ole ia. E Malia, e ho‘i mai au ma hope.

Ua nānā ‘o Kawika iā Kalani e hulahula ana me ka wahine ‘ē a‘e. Ua kāhea ‘o Kawika iā Kalani e kama‘ilio me ia. Ua hele lāua i ka lumi ho‘opau pilikia.

Kalani: Hū! Kupaianaha loa ‘o Leilani! ‘A‘ole ‘o ia nani loa, akā akamai a ho‘omāke‘aka loa ‘o ia. He kauka ‘o ia ma Queen’s. Pehea kāu wahine?

Kawika: Hūpō loa ‘o ia! ‘A‘ole hiki ia‘u ke kama‘ilio iā ia. Hoihoi ‘ole ‘o ia. ‘Oi aku ke akamai o ka‘u ‘īlio ma mua ona.

Kalani: (‘aka‘aka) Aloha ‘ino. Keikei kūlana hale wili, ‘a‘ohe mea hana o loko!

© Kristen Masuoka, 2003.